در حمله چنگيز به ايران محمد خوارزمشاه كه تاب مقاومت ندارد به جزيره آبسكون (واقع در درياي خزر) مي گريزد و همان جا مي ميرد. پسر شجاع او جلال الدين در برابر هجوم مغولان ايستادگي مي كند....

         به مغرب سينه مالان قرص خورشيد

                                                                               نهان مي گشت پشت كوهساران

         فرو  مي ريخت  گردي  زعفران  رنگ

                                                                               به   روي   نيزه  ها  و   نيزه  داران

کوروش در هنگام فتح بابل برای سپاهیان و نزدیکان نکاتی را بدین گونه یادآور شد: دوستان همیشه باید خدا را شکرگذار بود چون عطایای او بیش از اندازه است. ولی باید غنایم را مال خود بدانیم و از همه چیز پاسداری کنیم و بیهوده آنها را از بین نبریم اگر مقداری از آن را به مغلوبان اهدا کنیم کمال انسانیت است. در هر حال چون به مال و منان رسیدید نباید طریق عیش و عشرت را در پیش بگیرید و تنبلی و کاهنی کنید چون در این صورت پس از چندی به حال همین شکست خوردگان خواهید افتاد و انسان های بیهوده خواهید شد. کار را پست نشمارید و اوقات خود را به بطالت مگذرانید. سستی را از خود دور کنید و از نیروی خود به بهترین وجه استفاده کنید و آن را با بیکاری هدر ندهید چون بیکاری سبب انحطاط اخلاقی میشود. دوستان من همیشه پرهیزگار و باتقوا باشید و این را در عمل نشان دهید.

در قسمت مغرب دریای مدیترانه،شامل آسیای صغیر و روسیه و لبنان و میان رودان، از جنوب خلیج فارس و دریای عمان، از شرق رود سند شامل افغانستان و ایالت پنجاب، از شمال رود سیحون که در آنجا بند و دیواری جهت جلوگیری از نفوذ و ورود اقوام ترک ساخته بود و شمال غربی تا سرزمین روسیه کنونی بوده است.

این منشور نخستین سندی است که در آن حق زندگی و آزادی بشر در آن تصریح شده و قرنها قبل از اعلامیه حقوق بشر سازمان ممل متحد به صراحت انسان را آزاد اعلام کرده است.کوروش اعلام میکند: من هرگز سلطلت خود را به هیچ کشوری تحمیل نخواهم کرد و ملت ها آزادند که مرا به پادشاهی خود برگزینند.کوروش میگوید: تا زنده است هرگز به هیچ کس اجازه نخواهد داد که به دیگری ظلم و ستم روا دارد و مال او را به زور تصاحب کند.در این منشور گفته شده هر فردی آزاد است که هر عقیده و مرامی را که مایل است داشته باشد دو دین و مذهب ارادی است و هر عقیده و مذهبی محترم است به شرط آن که مزاحم دیگری نشود. در این منشور قید شده است: انسان ها آزاد به دنیا می آیند و هیچ کس و هیچ کس در برابر جرم دیگری مقصر نیست و مجرم خودش محاکمه و به جزای خود خواهد رسید. در این منشور آمده: هر فردی برای انتخاب کار خود مختار است و در هر مکانی میتواند زندگی کند و هیچ کس برده دیگری نیست و رسم برده داری بایستی از بین برود. و من کوروش مخالف برده داری هستم و بردهداری را محکوم میکنم و از آن به شدت جلوگیری خواهم کرد و اجازه نخواهم داد برده داری در بین ممل وجود داشته باشد. به هر حال این اعلامیه مشخص میسازد که در 2500 سال پیش پادشاه بزرگ ایران مدافع حقوق عموم مردم بوده است و این از افتخارات سرزمین ماست.